Oświetlenie hali produkcyjnej czy magazynowej to jedna z tych pozycji, które zwracają się szybko i mimo to są odkładane latami. Powód rzadko jest finansowy. Powodem jest logistyka: oprawy wiszą dwanaście metrów nad halą, pod nimi stoją maszyny i regały, a hala pracuje na dwie albo trzy zmiany.
Pytanie brzmi więc nie „czy się opłaca”, tylko „jak to zrobić, nie zatrzymując produkcji”. I na to pytanie da się odpowiedzieć planem.
Dlaczego to się opłaca — w skrócie
Stare oprawy metalohalogenkowe i świetlówkowe mają dwie cechy, które kosztują. Po pierwsze, pobierają wielokrotnie więcej energii na tę samą ilość światła. Po drugie, tracą strumień świetlny z czasem — oprawa po ośmiu latach pracy daje zauważalnie mniej światła niż w dniu montażu, choć rachunek za prąd pozostaje ten sam.
Do tego dochodzi koszt ukryty: wymiana źródeł światła w starych oprawach wymaga dokładnie tego samego dostępu na wysokość, co wymiana całych opraw. Firma, która co roku wymienia kilkanaście palników, ponosi ten koszt cyklicznie.
Trzecim argumentem, coraz częściej rozstrzygającym, jest wymagane natężenie oświetlenia na stanowiskach pracy. Hale doświetlone „jak było” często nie spełniają dzisiejszych wymagań dla wykonywanych w nich czynności — a to już kwestia nie oszczędności, lecz zgodności.
Audyt przed wymianą, nie po
Modernizacja polegająca na wymianie oprawa za oprawę w tych samych punktach jest rozwiązaniem najprostszym i często nieoptymalnym. Rozkład opraw w starych halach wynikał z innych parametrów źródeł światła — inny kąt świecenia, inna charakterystyka.
Warto zacząć od pomiaru natężenia oświetlenia w siatce punktów na poziomie roboczym i od projektu nowego rozmieszczenia. Często okazuje się, że nowych opraw potrzeba mniej niż starych, ale w innym układzie — a przy okazji można rozwiązać problem zacienienia przez regały wysokiego składowania, który przy starym układzie był nie do usunięcia.
Drugą rzeczą, którą audyt powinien objąć, jest stan instalacji zasilającej i możliwość wprowadzenia stref. Oświetlenie całej hali sterowane jednym wyłącznikiem to model, przy którym oszczędność z wymiany opraw jest o połowę mniejsza, niż mogłaby być.
Plan etapowy: jak nie zatrzymać hali
Kluczowa zasada brzmi: pracuje się nad obszarem, który w danym momencie nie pracuje. Z tego wynika kilka wariantów, stosowanych zależnie od charakteru zakładu.
Podział na strefy. Hala dzielona jest na sektory odpowiadające możliwościom wyłączenia — na przykład jedna linia produkcyjna, jeden ciąg regałów, jedna zatoka. Prace prowadzone są sektor po sektorze, z zabezpieczeniem obszaru pod podnośnikiem i przeniesieniem ruchu na sąsiednie ciągi.
Praca na zmianie o najmniejszym obciążeniu. W zakładach pracujących na trzy zmiany zwykle jedna z nich ma mniejszą obsadę — tam da się zwolnić przestrzeń bez wstrzymywania produkcji.
Weekendy. Rozwiązanie najprostsze organizacyjnie i najdroższe wykonawczo, ale przy halach pracujących w ruchu ciągłym często jedyne.
Etapowanie wraz z przestojami planowanymi. Jeśli zakład ma zaplanowane przeglądy maszyn czy przerwy technologiczne, wymiana opraw nad daną linią w tym oknie nie kosztuje nic dodatkowego.
W każdym z wariantów niezbędne jest oświetlenie tymczasowe obszaru, w którym trwają prace, i stref sąsiednich — po wyłączeniu oprawy hala robi się ciemniejsza niż się zakłada, a pozostała część załogi nadal pracuje.
Dostęp do opraw: podnośnik dobiera się do hali
Wybór sprzętu rozstrzygają cztery parametry hali, nie preferencje wykonawcy.
Wysokość zawieszenia opraw określa wymaganą wysokość roboczą — trzeba brać z zapasem, bo praca na granicy zasięgu jest niewygodna i wolna.
Rodzaj i nośność posadzki decyduje o dopuszczalnej masie maszyny. W halach z posadzką przemysłową zwykle nie ma ograniczeń; w obiektach starszych, z kanałami i studzienkami, warto to sprawdzić.
Szerokość ciągów komunikacyjnych określa gabaryty. W magazynach wysokiego składowania z wąskimi alejkami podnośnik nożycowy o standardowej szerokości po prostu nie przejedzie.
Obecność przeszkód nad stanowiskiem — instalacji, rurociągów, suwnicy — przesądza o tym, czy wystarczy podnośnik nożycowy pracujący w pionie, czy potrzebny jest przegubowy, sięgający w bok i nad przeszkodę.
Do prac wewnątrz hal najczęściej stosuje się podnośniki nożycowe z napędem elektrycznym — nie emitują spalin i mają dużą powierzchnię kosza, co przy montażu opraw ma znaczenie. Zestawienie typów i parametrów sprzętu do prac na wysokości, wraz z wersjami do pracy w pomieszczeniach, znaleźć można pod adresem https://wynajmijsprzet.com/prace-na-wysokosci/.
Przy wymianie obejmującej całą halę warto policzyć, czy sensowniej jest wynajmować sprzęt na kilka pojedynczych dni rozłożonych w czasie, czy na jeden dłuższy okres przy pracy ciągłej. Przy etapowaniu rozciągniętym na kilka miesięcy pierwszy wariant zwykle wypada korzystniej.
Bezpieczeństwo: to, co musi być ustalone przed startem
Prace na wysokości w czynnym zakładzie mają swoją procedurę i warto ją spisać przed rozpoczęciem, nie w trakcie.
Obsługa podnośników ruchomych przejezdnych wymaga uprawnień UDT, a same urządzenia — ważnej decyzji zezwalającej na eksploatację. Operator musi mieć dokumenty przy sobie, a urządzenie na wyposażeniu.
Pracownik w koszu pracuje w szelkach bezpieczeństwa z linką przypiętą do punktu kotwiącego kosza. To wymóg niezależny od wysokości.
Strefa pod pracującym podnośnikiem musi być wygrodzona i oznakowana — w hali, w której jeżdżą wózki widłowe, jest to kwestia krytyczna. Warto uzgodnić z magazynem objazd na czas prac w danym sektorze.
Osobno trzeba ustalić procedurę wyłączenia zasilania obwodu oświetleniowego i zabezpieczenia go przed przypadkowym załączeniem, z jednoznacznie wskazaną osobą odpowiedzialną.
Po wymianie: rzecz, którą warto zmierzyć
Po zakończeniu prac warto powtórzyć pomiar natężenia oświetlenia w tych samych punktach, w których wykonano go przed modernizacją. Daje to dwie rzeczy: potwierdzenie, że projekt został zrealizowany zgodnie z założeniami, oraz dokumentację, która przydaje się przy ocenie warunków pracy.
Drugim pomiarem, który ma sens, jest zużycie energii na obwodzie oświetleniowym przed i po. Jest to jedna z nielicznych inwestycji w zakładzie, której efekt da się pokazać w postaci jednej liczby — i jedna z nielicznych, które ta liczba jednoznacznie uzasadnia.